27 marca 2017

(...) dostrzegała dziwne rzeczy, niedostępne innym (...). - K. Sakuraba, Czerwone dziewczyny

Nie jestem fanką kultury japońskiej i nigdy nie czułam potrzeby, by dowiedzieć się czegoś więcej. 
Ale cenię sobie dobre historie, dobrze skrojoną fabułę i ciekawie opowiedziane intrygi. 
Dlatego rekomendowane przez WL "Czerwone dziewczyny" wydają się książką dla mnie.
A dla Was?

Saga rodzinna,
historia kryminalna,
baśń o Japonii lat 1953–2000

W wiosce Benimidori mściwe duchy powodują wypadki w hucie żelaza. Nadchodzą trudne czasy. Czy „dziewczyna  z gór”, Manyō, która widzi przyszłość, będzie w stanie stawić im czoło?



Gdy pewnego ranka wiele, wiele lat temu tajemniczy ludzie z gór porzucili małą dziewczynkę w japońskiej wiosce Benimidori, niewielu jej mieszkańcom mogło przyjść do głowy, że pewnego dnia poślubi ona zamożnego dziedzica fortuny rodu Akakuchibów i stanie się potężną matroną w czerwonej posiadłości na wzgórzu. Jej córka, Kemari, nieokiełznana niczym yamaoroshi, porywisty, dmący wiatr, zaszokuje wszystkich, przyłączając się do wojowniczego gangu motocyklowego, a potem stanie się kultową autorką mang. Toko, trzecia w kolejności przedstawicielka rodu właścicieli wielkiej huty żelaza, jest zupełnie zwyczajna. To jednak jej babka wyzna na łożu śmierci, że ma na swoim sumieniu morderstwo…. Oto opowieść Toko.

Fragment książki
Pewnego lata dziesięcioletnia Manyō Akakuchiba — moja babka — zobaczyła na niebie latającego człowieka. Ponieważ zdarzyło się to, zanim wżeniła się w wiekowy majątek rodziny Akakuchibów z regionu San’in, wciąż była prymitywną wiejską dziewuchą i nie miała nazwiska. W wiosce wołano na nią po prostu Manyō.
Wyrosła na dużą, mocno zbudowaną kobietę o długich do pasa włosach, czarnych jak mokre skrzydła wrony — choć, jak nietrudno się domyślić, gdy doczekała sędziwego wieku, przybrały śnieżnobiałą barwę — która czasem mrużyła powieki i w zamyśleniu wpatrywała się w odległe szczyty górskie. Miała świetny wzrok, a odkąd sięgała pamięcią, dostrzegała dziwne rzeczy, niedostępne innym.
Opowieść o tym, jak uznano ją za wieszczkę domu Akakuchibów, zostawię sobie na później, skupiając się teraz na jej najmłodszych latach; już w czasach jej dzieciństwa nikt nie wątpił, że Manyō potrafi zaglądać w przyszłość. Wizje te przyjmowały najróżniejszą postać, od spontanicznej zmiany porządku atramentowych liter, starannie naniesionych na zwoje wiszące w tradycyjnym salonie, aż po duchy zmarłych osób, które przychodziły do jej pokoju i gestami przekazywały swe proroctwa. Widywała także obrazy, których znaczenie było dla niej niejasne Manyō nie rozmawiała o tych sprawach z mieszkańcami wioski; uważano ją za dziwne, obce dziecko, a ona z niejaką dumą, ale i niepokojem przyjmowała fakt, że jest inna niż wszyscy.
Tamtego lata 28 roku okresu Shōw — w kalendarzu zachodniego świata był 1953 rok — Manyō miała najprawdopodobniej dziesięć lat. Piszę „najprawdopodobniej”, ponieważ nikt w wiosce nie znał jej daty urodzenia, nawet ona sama. Pojawiła się któregoś dnia w tym dalekim regionie Japonii, znanym pod nazwą San’in — wąskim paśmie lądu wciśniętym pomiędzy czarny łańcuch Gór Chūgoku a szary bezmiar Morza Japońskiego — zupełnie jakby stoczyła się z jednej z wysokich grani. Manyō tego nie pamiętała, ale cudzoziemcy porzucili ją w wiosce, gdy miała niespełna trzy lata.
„Cudzoziemcy” to nazwa, na którą przystałam, pisząc tę opowieść. Ludzie z regionu San’in — a zatem nasi przodkowie — przez długi czas ukrywali się głęboko w górach. W odróżnieniu od nas, którzy mieszkaliśmy w wiosce, nie mieli oni żadnej nazwy; mówiono o nich „oni”, „tamci” lub „ludzie z gór”. W ostatnim czasie folkloryści określają ich jako lud Sanka, Nobuse lub Sangai, lecz nazwy te nie były wówczas używane — a już z pewnością nie w wiosce Benimidori w zachodniej prefekturze Tottori, gdzie żyjemy.
W każdym razie ludzie ci kryli się w sercu gór, gdzie wiatr targał ich długie kruczoczarne włosy od co najmniej setek lat, a pewnie i znacznie dłużej. Wyróżniali się karnacją ciemną jak garbowana skóra i mocną sylwetką. Często zmieniali miejsce pobytu. Pomieszkiwali to tu, to tam, w zależności od pory roku. Nie płacili rocznych danin, nie zwoływali narad i nie słyszeli o podatkach, a ponieważ nie mieli państwa, musieli sami o siebie zadbać.
Nikt w Benimidori ani w odległych osadach Izumo czy Tottori nie widział ich od około pięćdziesięciu lat, trudno więc powiedzieć, czy wciąż żyją w Górach Chūgoku. Tak czy inaczej mała Manyō przybyła do Benimidori mniej więcej sześćdziesiąt pięć lat temu z dorosłymi przedstawicielami swojego ludu, ostatniego pokolenia, które odwiedziło wioskę. Z niewiadomych przyczyn cudzoziemcy przed powrotem w góry porzucili między domami trzyletnią dziewczynkę.
Ponieważ większość miejscowych, którzy mogli pamiętać tamto wydarzenie, dołączyła już do grona zmarłych, nie znam jego szczegółów, tym niemniej w ciągu ostatnich kilku wieków, kiedy w wiosce brakowało rąk do pracy, cudzoziemcy zstępowali z gór niczym czarny wiatr i oferowali pomoc. Z wszystkich ważnych ceremonii — czuwań i ślubów, świąt i obrządków wstąpienia w dorosłość — najbardziej potrzebni byli akurat przy pogrzebach.
Gdy w wiosce wskutek samobójstwa ginęła młoda osoba, fioletowy dym. Cudzoziemcy przybywali wówczas nocą, żeby pomóc w przygotowaniach pogrzebowych. Ścinali drzewo niezbędne do wykonania skrzyni, a o świcie łamali z trzaskiem zesztywniałe nogi nieboszczyka w udach i piszczelach, by wcisnąć go do kwadratowego pojemnika. Uporawszy się z tym zadaniem, zabierali skrzynię i ciskali ją w przepaść głęboko w górach, nucąc inkantacje. Gdy cudzoziemcy przychodzili, a mieszkańcy wioski czekali cierpliwie, aż odejdą z ciałem zmarłego, nawet najwyższy kapłan świątyni nie miał prawa zakłócać tego wydarzenia.
Właśnie dlatego tamtego ranka jakieś sześćdziesiąt pięć lat temu, kiedy porzucili Manyō, w wiosce musiał umrzeć ktoś młody. Do dziś nie jestem pewna, czy ciało z połamanymi nogami zamykano w ciasnym pojemniku, aby zapobiec jakiejś transformacji lub ucieczce zmarłego i czy idealnie sześcienny kształt skrzyni miał znaczenie mistyczne. Te pytania pozostawmy jednak badaczom folkloru. Istotne jest to, że kiedy „oni” w końcu zniknęli z zapakowanymi zwłokami, zostawili po sobie małą dziewczynkę — moją babkę o ciemnej karnacji, mocnej sylwetce i czarnych włosach, a zatem niewątpliwie cudzoziemkę. Siedziała na ziemi, nieopodal powojów, oparta o studnię przed czyimś domem niczym lalka albo wiadro owinięte pnączami o różowych kwiatach.

26 marca 2017

(...) Kiedy się do książki bierze (...) - M. Konopnicka

Już jakiś czas minął, od mojego ostatniego spisu "stosikowego". 
Dziś taki będzie, a jakże - choć nie dużo nowości zagościło na moich półkach (co nie idzie w parze z ich objętością) i nie wszystkimi jestem w stanie się pochwalić - część już w obiegu po rodzinie ;-)
Więc zaczynamy....

Tutaj efekt współpracy z wydawnictwami i zaprzyjaźnioną Autorką:
O "Królewskiej heretyczce" pisałam tutaj; o "Listach..." - tu, tekst na temat "Tandemu" możecie znaleźć w tym miejscu, przedpremierowa opinia o "Dzisiaj rozmawiamy o Pani" jest tu, z kolei o moim pierwszym spotkaniu z pisarstwem Małgorzaty Wardy tutaj. Pozostałe dwie książki jeszcze przede mną, ale "Nasz film" już zaczęłam i wiem, że to będzie liryczna opowieść o prawdziwej historii skrojonej przez życie na miarę nietuzinkowego filmu. 

A teraz moje własne zakupy. 
Oczywiście literatura polska - od tej poważnej, z najwyższej półki, po raczej lekką, od fikcyjnej po dokumentalną. 
Wiadomo - czytanie zaczęłam od klasyki (z obowiązków zawodowych nikt mnie nie zwolni) i naprawdę uważam, że "Wesele" ma w sobie to coś - i to w warstwie fabuły, jak i języka.  
  
Podobnie ma się sprawa z tekstami zagranicznymi: jest poważnie i lekko, a nawet krytycznieliteracko (z Tolkienem zaprzyjaźniłam się stosunkowo późno, już po studiach, ale kiedy to nastąpiło, przerodziło się w moją bezkrytyczną miłość, która przejawia się na przykład w skupywaniu książek-kluczy próbujących otworzyć drzwi tajemnic jego fabuł), znalazło się nawet coś na kształt pracy krytycznej na temat relacji sacrum-profanum:

Choć nowe nabytki cieszą głowę, serce i oko, nie znaczy, że moja literacka lista "chciejek" się wyczerpała - co to, to nie... ;-)

22 marca 2017

(…) fikcja wynikająca z najprawdziwszej prawdy (s. 82). Richard Falanagan, Pragnienie


      Co to znaczy, że człowiek pragnie? W jakich  pokładach rodzą się te pragnienia? Czego one się najczęściej tyczą? Czy kultura i cywilizacyjna ogłada mogą je zredukować? A pragnąc czegoś dla innych, faktycznie chcę im bezinteresownie coś ofiarować, czy może zaspokoić swoje prymitywne ambicje? 
        Z tymi pytaniami próbuje się uporać Richard Flanagan w swej ostatniej książce „Pragnienie”. 
      Jak w poprzednich tytułach, mamy tu do czynienia z dwutorową narracją, z niby dwoma opowieściami, które łączą się w jedną, z prostą historią podszytą niejednoznacznością i nieoczywistością, której diagnoza może zaniepokoić. Bohaterów w tej opowieści jest kilku: zasłużony dla korony brytyjskiej podróżnik sir John Franklin, jego żona, ich podopieczna – Aborygenka Mathinna, jest Charles Dickens a nawet jedna z aktorek w jego trupie teatralnej - Nelly. Wszystkich ich połączy  pewien moment historyczny – a nawet dwa, które dadzą jedną opowieść.
       Wspomniany już Franklin i jego żona – kobieta ekscentryczna, do przesady ambitna i zawzięcie napędzająca karierę męża – osiadają w kolonii karnej, na Ziemi van Diemena. I jak mąż próbuje się dostosować do nowych warunków, zorganizować swoją pacę w obcych dla siebie realiach i narzucić swój głos dyplomaty tubylcom czy innym kolonizatorom, tak żona za punkt honoru wzięła sobie realizację misji ukulturalniania, szerzenia cywilizacji, zaszczepiania dobrych – bo europejskich – obyczajów i walki z cudownościami rdzennych mieszkańców. A dowodem na jej talent dydaktyczno-wychowawczy ma być „ucywilizowanie” Mathinny.
        Ale zanim dziewczynka da się okiełznać, zanim wypleni się z niej aborygeńskiego dzikusa i aborygeńskie zwyczaje, wydarzy się pewien wypadek, który przyczyni się (pośrednio lub i bezpośrednio) do zorganizowania przez Franklina kolejnej wyprawy ekspedycyjnej – tym razem na Biegun Północny. Ale że ona nie zakończy się sukcesem (bo podróżnicy nie powrócą i  słuch po nich zaginie), a w Anglii wybuchnie skandal, wobec którego nieobecni nie będą mogli się ustosunkować, pani Franklin całą swą energię poświęci obronie dobrego imienia męża i jego osiągnięć zawodowych. Sojusznikiem swoim uczyni Dickensa, jego talent pisarski i autorytet, jakim się cieszył – bo ocalenie godności i honoru zasłużonego dla korony to nie byle sprawa. A oskarżyć o kanibalizm kogoś, kto jeszcze stosunkowo niedawno niósł europejski kaganek ziemi zapomnianej przez Boga i niedostępnej wielu ludziom jest zbrodnią. 
       Jak widać w swej ostatniej książce – o konflikcie cywilizacji, wyższości jednej kultury nad drugą, o tolerancji i jej granicy, o wadze słowa mówionego i pisanego, o prawie do ingerencji w życie drugiego, o tym, gdzie się kończy cywilizacyjna ogłada a uruchamia się instynkt, o człowieczeństwie, honorze, godności i sumienności, o arogancji i o zaspokajaniu swoich potrzeb kosztem rodziny czy bliskich – Flanagan umieścił całą paletę barwnych postaci, autentycznych, historycznie potwierdzonych i fikcyjnych.         Ale to nie te osoby są najistotniejsze, lecz diagnoza, jaka się dzięki nim wyłania. I w sumie nic wiele dobrego o człowieku się nie dowiadujemy. Flanagan swoją opowieścią znów rozdrapuje, znów cicho pyta: co to właściwie znaczy być człowiekiem? I każdy sam  musi zrobić użytek z nasuwającej się odpowiedzi. 

TA OPÓŹNIONA RECENZJA MOGŁA POWSTAĆ DZIĘKI
WSPÓŁPRACA

15 marca 2017

Nie usłyszy pani ode mnie nic nowego. (s. 167) – A. Nabrdalik, „Dzisiaj rozmawiamy o Pani”

RECENZJA PRZEDPREMIEROWA - 
PREMIERA: 16.03

 


            Jak sugeruje tytuł, najnowsza książka Nabrdalik (wcześniejsza była współautorstwem i zawierała świadectwa więźniów obozów koncentracyjnych) jest wywiadem – i to nie jednym, bo zbiorem siedmiu wywiadów – z mądrymi, zaradnymi, wrażliwymi i odważnymi kobietami, które stały obok swoich sławnych, często niepokornych, zapracowanych i odnoszących spektakularne sukcesy mężów. 
         I okazuje się, że niejednokrotnie kobiety te w ogromnym stopniu przyczyniły się do tych sukcesów, były ich cichymi sojuszniczkami, a już na pewno je umożliwiły czy ułatwiły. Na długie lata rezygnowały ze swoich aspiracji lub je ograniczały, godziły obowiązku, zapominały o próżności i egoizmie. 
           Zacytowane w tytule słowa wypowiedziała Anna Religa – wdowa po senatorze, ministrze zdrowia, a przede wszystkim charyzmatycznym kardiochirurgu Zbigniewie Relidze. A że stały się one wstępem do długiego, wielowątkowego oraz nasyconego różnymi emocjami wywiadu, szybko okazały się nie mieć pokrycia w rzeczywistości. Bo Anna Religa – jak inne rozmówczynie – odsłania niuanse, prostuje pogłoski, przedstawia swój punkt widzenia, a przede wszystkim mówi o sobie, swojej pracy, roli u boku męża, wkładzie w jego sukcesy i kibicowaniu kolejnym przedsięwzięciom. Choć wiele tych kobiet różni (wiek, upodobania, pochodzenie, wykształcenie, aktualna aktywność zawodowa), jedno je łączy: stopień zaangażowania w sprawy męża bez gwarancji, że ktoś to zauważy lub nawet doceni i rezygnacja/ograniczenie własnych aspiracji. Szybko okazuje się, że gdyby nie te skłonne do poświęceń i kompromisów kobiety, nie jednego sukcesu by nie byłoby lub nie zostały odpowiednio zauważony. Takim sposobem np. wspomniana już Anna Religa, Wacława Myśliwska, Jolanta Pawlik czy Alicja Kapuścińska wychodzą dziś z cieni mężów i mogą pochwalić się swoim sukcesem – bo sukces męża jest i ich sukcesem. A co ciekawsze – one same prowadzą/prowadziły po cichu intrygujące życie zawodowe/swoje kariery (nie były/nie są TYLKO żoną TEGO pana) i wreszcie przyszła pora, że mogą o tym opowiedzieć i że „świat” chce je słuchać. Nie powiem, chwilami było mi smutno – w ich imieniu smutno: bo tyle lat czekały, bo tak długo były w cieniu, bo kiedyś trzeba im było weryfikować swoje plany czy potrzeby, ale z książki Nabrdalik wyłaniają się kobiety szczęśliwe, spełnione (choć i zmęczone) oraz świadome swojej wartości. 
           Nie jest tajemnicą, że uwielbiam wywiady, kocham literaturę faktu, noszę w sobie jakiś pierwiastek feminizmu (choć bez popularnej dziś agitacji czy wojowniczości), więc „Dziś rozmawiamy o Pani” czytało mi się wyśmienicie – z emocjami (często uczuciem buntu: w imieniu tych kobiet…), ze zniecierpliwieniem, ze rozumieniem, a za chwilę z irytacją, a już na pewno z zachwytem – że całkiem blisko są osoby, które mają coś istotnego do powiedzenia i wystarczy słuchać, by mądrą lekcję życia wyciągnąć. Książkę polecam. Nie tylko kobietom. 

ZA MOŻLIWOŚĆ PRZECZYTANIE KSIĄŻKI DZIĘKUJĘ
WSPÓŁPRACA